1-ايجاد كانون آسايش و آرامش براي زن و مرد

يكي از مهمترين و شايد اولين انگيزه ازدواج براساس اين مكتب ، ايجاد كانوني است كه در آن زن و مرد احساس آرامش كنند . زيرا زنان آرامش دهنده رواني مردانند و زن و مرد به دوستي با هم نيازمندند .

در قرآن كريم آيه 21 ، سوره روم خداوند مي فرمايد :

" از نشانه هاي او ( خدا ) اين است كه از خود شما برايتان همسراني آفريد تا در كنار آنها آرام گيريد و ميان شما دوستي وصميميت به وجود آورد . به راستي  براي مردمي كه بينديشند در اين كار نشانه هايي است ."

2- حفظ عفت و پاكدامني

پيامبر اكرم (ص)مي فرمايد :" آن كس كه ازدواج كند نيمي از دينش را حفظ كرده است و بر اوست كه نصف ديگر را از خطر دور بدارد ."

3ـ دوستي ، محبت و عشق

ازمحبت نار نوري مي شود    وز محبت ديو حوري مي شود

روان شناسان يكي از نيازهاي اساسي و مهم آدمي را نياز به محبت ذكر كرده اند . آدمي در هر سن و مرحله اي از حيات خويش به محبت احتياج دارد و علاقه مند است كه ديگران او را دوست بدارند وبه او مهر بورزند.

يكي از راه هاي مهم و مؤثر ابراز مهر و محبت و برقراري دوستي بين زن ومرد ، ازدواج است . آثار محبت و تبديل آن به عشق و علاقه وافر و همبستگي عميق رواني و عاطفي ، پيوند زن و مرد را تحكيم بخشيده ، فضاي خانواده را به فضايي صميمي ، گرم ، پرطراوت ، شاداب و بالنده مبدل مي كند .

محبت كردن و محبت ديدن ، رضايت خاطر پديدميآورد و تعادل رواني زن و مرد را ممكنميسازد . محبت صفا دهنده وجود است و شفابخش دردها .

4ـ برقراري تعادل در وجود آدمي ، تأمين سلامت جسم و روان،رهايي از تنهايي

يكي از انگيزه هاي مهم ازدواج تأمين سلامت جسم و روان زن و مرد از طريق ارضاي احتياجات جسماني و رواني است . نياز به امنيت خاطر ، نياز به معاشرت ، نياز به درددل ، نياز به تغذيه و ...كه اگر به درستي و به موقع ارضاء نشوند و از جاده اعتدال خارج گردند ، نابساماني ها و زيان هاي فراواني را در زندگي فردي و اجتماعي پديد مي آورند . لذا ازدواج از عوامل مهم و مؤثر در ايجاد آرامش و سكون آدمي و سبب اساسي تعادل وجود است .

ازدواج به زندگي زن و مرد جهت مي بخشد و مرد و زنِ نگران ، مضطرب و سركش را آرام ساخته ، موجبات حفظ سلامت تن و روان آنان را فراهم مي كند .

خودداري از ازدواج و در نتيجه عدم ارضاي پاره اي از نيازهاي آدمي ممكن است زمينه اختلالات عاطفي و بيماري هاي جسماني و رواني را مساعد سازد و خروج از اعتدالِ وجود را ممكن نمايد .

5ـ كمك به رشد و تكامل يكديگر

يكي ديگر از انگيزه هاي ازدواج كمك به رشد و تكامل زن و مرد است . زيرا محيط گرم و صميمي و فضاي پر مودت و محبت خانواده فرصتي براي تبادل انديشه ها ، رشد اجتماعي ، فرهنگي  و اخلاقي زن و شوهر و ديگر اعضاي خانواده است .

در سازمان خانواده،افراد تحت تأثير دانش ها ، بينش ها و ديدگاه ها و مهارت هاي يكديگر هستند . در اين فضا پاره اي از استعدادهاي زن و مرد و ديگر اعضاي خانواده شكوفا مي گردد ، احساس و قبول مسئوليت و رشد اجتماعي ممكن مي شود و تعامل حاكم بر اين فضا به رشد شخصيت افراد كمك مي كند .

6ـ داشتن فرزند و يا فرزنداني سالم و شايسته

ميل به داشتن فرزند و تداوم نسل ، از انگيزه ها و اهداف مهمي است كه همواره در دوره هاي مختلف تاريخي موجب ازدواج و تشكيل خانواده شده است .

در قرآن كريم آمده است كه :

" پديد آورنده آسمانها و زمين ، براي شما از جنس خودتان همسراني آفريد و از چارپايان جفتها، تا بر شمار شما بيفزايد . هيچ چيز مانند او نيست و اوست شنوايي بينا ."

وظايف و كاركردهاي اساسي خانواده

با توجه به اين كه خانواده يكي از تأسيسات اجتماعي است كه در دوره هاي مختلف تاريخي و در جوامع گوناگون وجود داشته و هم اكنون نيز به صورت هسته اي گسترش يافته ، داراي كاركردهاي مختلفي است . در جامعه هاي گوناگون،اين كاركردها و وظايف به دلايل فرهنگي ، مذهبي ، اجتماعي و اقتصادي يكسان نيست .اهم اين كاركردها عبارت است از :

1ـ همكاري در امور توليدي و اقتصادي خانواده

2ـ همفكري و همكاري در امور مربوط به تغذيه و بهداشت و ديگر كارهاي خانه

3ـ تكميل و تكامل زن و شوهر و ديگر اعضاي خانواده و كمك به رشد اخلاقي ، اجتماعي و عقلاني يكديگر

4ـ توليد مثل و داشتن فرزند

5ـ ارضاي تمايلات عاطفي

6ـ تأمين امنيت روحي اعضاي خانواده

7ـ پرورش و آموزش كودكان و نوجوانان

نقش ازدواج در سلامت روان جوانان

چنانكه پيشتر اشاره شد ،ازدواج  يك امر طبيعي و فطري و يكي از نيازهاي ناگزير بشر است. كسي كه به اين نياز طبيعي پشت كند بدون ترديد، احساس كمبود خواهد كرد وچون برخلاف فطرت حركت مي كند، به دشواري ها و مشكلات جسمي ورواني برخورد مي نمايد. بي شك ، يكي از مهمترين عوامل فشارهاي رواني و استرس هاي رو به افزايش در دنياي امروز كه گريبانگير بسياري از جوانان است، عدم ازدواج به موقع آنان است.

دختران و پسران جوان ، درفراز و نشيب زندگي ، به محيطي امن و پايگاهي عاطفي نيازمندند و بهترين فردي را كه مي توانند براي تأمين اين نياز، برگزينند، همسراست. دختر و پسر جوان به وسيله ي ازدواج ، دركنار يكديگر از آرامش ، امنيت و سلامت روان برخوردارمي گردند.

خداوند متعال در اين باره مي فرمايد:

" و از نشانه هاي او اين كه ، همسراني از جنس خودتان براي شما آفريد تا دركنارآنان آرامش يابيد، در ميانتان موّدت و رحمت قرار داد . در اين نشانه هايي است براي گروهي كه تفكر مي كنند".

رسول گرامي اسلام – صلي الله عليه وآله – نيز ، ازدواج را عامل ايجاد اخلا ق نيكو د رفرد مي داند و مي فرمايد:

" مردان وزنان بي همسر خود را به ازدواج يكديگر درآوريد ، چرا كه خداوند اخلاق آنان را نيكو مي سازد" .

امروزه ، پژوهش هاي جامعه شناسان و روان شناسان نيز، حاكي از ارتباط مثبت سلامت روان و ازدواج است. درهمين زمينه ، مطالعات اداره بهداشت عمومي امريكا درسال 1980 نشان مي دهد كه بين سلامت رواني  و ازدواج ، ارتباط معني داري وجود دارد. افراد متأهل درمقايسه با افراد مجرد در وضعيت بهتري از سلامت رواني قرار دارند. نشانه هاي نوروتيكي درمقايسه ، كمتر در آنها ديده مي شود و درصد كمتري از آنها دربيمارستان هاي رواني بستري اند. همين فوايد ازدواج و تشكيل خانواده ، يعني ايجاد اخلاق نيكو در افراد ،  سلامت  و بهداشت رواني ، انس ، آرامش ، مودت ورحمت است كه خانواده را بين ديگر نهادها ي اجتماعي ، ناهمانند و منحصر به فرد ساخته است به طوري كه  از آن به عنوان ريشه اي ترين نهاد اجتماعي ياد مي شود.

نقش ازدواج و تشكيل خانواده درسلامت جامعه

ازدواج و تشكيل خانواده ، نقش مهمي در تزكيه و بقاي  جامعه دارد و تلاش در جهت استحكام آن ، زمينه را براي سلامت اخلاقي  و سعادت عمومي جامعه فراهم مي سازد . چرا كه ازدواج مشروع جلوي بي بند و باري ، هرج و مرج و آشفتگي هاي جنسي را مي گيرد و پسران و دختران جوان را وا مي دارد كه در چارچوب قواعد و اصول مشخصي ، به زندگي اجتماعي تن دردهند.

ازدواج و تشكيل خانواده براي انسان ها يك نياز طبيعي است كه از فطرت و آفرينش ويژه ي آنان سرچشمه مي گيرد و نبايد آن را يك قرار داد متعارف اجتماعي تلقي نمود كه درصورت عدم تحقق آن ، آسيبي به نظام اجتماعي وارد نمي شود؛ بلكه برعكس، هرگونه آسيب به اين بنيان مقدس ، پيامدهايي را در تحول ساختار كلي جامعه و نظام ارزشي و فرهنگي آن به دنبال دارد.

خانواده از آن رو كه زيربنا و ريشه ي همه ي نهاد هاي اجتماعي است ، قدرت مندترين كانون اثر گذاري و مؤثرترين مركز براي سامان دهي يا نابساماني اجتماع وعامل تشكل و سيستم دهي به جامعه است. هر گونه تغيير مثبت يا منفي در خانواده ، در جامعه ي بزرگ انسان ها تأثير مستقيم و مؤثر دارد. ثبات يا بي ثباتي خانواده ، مستقيماً برثبات يا بي ثباتي جامعه تأثير گذار است. جوامعي كه در آن ارزش ها در خانواده متزلزل گردد، بي شك ارزش هاي اخلاقي درجامعه ي كلان سقوط خواهد كرد. خانواده و جامعه آنچنان به هم وابسته اند كه فرآيندهاي اساسي اجتماعي بدون حضور خانواده، شكل واقعي خود را پيدا نخواهد كرد. فرايندهايي چون همكاري، سبقت جويي ، ستيزه جويي، همانند سازي ، سازش ، فرمانروايي ، سلطه پذيري و ... همه وهمه ريشه در خانواده دارند؛ و اين مورد تأييد جامعه شناسان و روان شناسان اجتماعي است. پايه و مبناي شرافت انساني ، خود خواهي و خود مداري ، پذيرش انحراف ، سرقت ، تقلب و... همگي نشأت گرفته از خانواده است و اين ، مورد تأييد جرم شناسان و آسيب شناسان اجتماعي است.  و بالاخره ريشه هاي اساسي رشد يا پس افتادگي اجتماعي ، صعودها و سقوط ها، سامان داري يا نابساماني هاي اجتماعي و ... را بايد در خانواده جست وجو كرد.

بيشتر حركت هاي اجتماعي ، سياسي و فرهنگي از خانواده آغاز شده و درجامعه موج آفريني مي كنند . برهمين اساس، همه ي اديان الهي به ويژه اسلام ، خانواده را مؤثرترين راه براي هر گونه تغيير و تحول در بافت فرهنگي و اجتماعي جامعه مي دانند. زيرا از يك سو خانواده ، خود مركز تعامل و تأثير متقابل افراد بر روي هم است و تجربيات و آگاهي هاي فرد در خانواده ، در شكل دهي نقش اجتماعي او بيشترين تأثير را دارد. و از سوي ديگر، هركدام از افراد خانواده ، پس از ورود به جامعه، درهم فرو مي روند و بر يكديگر تأثير متقابل گذارده ، آرمان ها و عقايدشان درهم مي آميزد و حاصل اين فعل و انفعالات به صورت يك طرز فكر، يك  انديشه ي اجتماعي و در نها يت به شكل يك سيستم فرهنگي درمي آيد.

واضح است اگر خانواده از سلامت كافي برخوردار نباشد ، افراد بيمارگونه ي خانواده نيز پس از ورود به جامعه و كنش متقابل اجتماعي  با سايرين ، بيماري خويش را به ديگران سرايت داده، ساختار جامعه را از هم فرو مي پاشند؛ و گاهي ممكن است يك رفتار نامعقول و غيرمعقول اجتماعي ، در اثرهمين تعاملات به صورت يك رفتار پسنديده ، در جامعه ظهور كند.همين طور اگر خانواده هاي يك جامعه ، بهنجار و متعادل باشند، جامعه نيز از سلامت واقعي بر خوردار خواهد بود.

اسلام نيز كارخود را از خانواده شروع كرده است. چنانكه پيامبر اسلام – صلي الله عليه وآله – تبليغ علني خود را در آغاز رسالت ، از خانواده و عشيره اش آغاز كرد و درتداوم آن ، كار تبليغ  و توسعه ي جامعه ي اسلامي را از درون خانواده ي خويش و با تربيت انسان هايي وارسته چون فاطمه ي زهرا، امام حسن و امام حسين – عليهم السلام – ادامه داد. و به اين ترتيب هر كدام از ائمه اطهار –  عليهم السلام – نيز، قبل از هراقدام ، ا ز خانواده ي خود شروع كردند.

با اندك تأملي درسيره ي آن بزرگواران د ر نحوه ي ازدواج ، تربيت فرزند، نوع ارتباط با همسر و فرزندان و همچنين وصايا و سفارشات آنها به اهل بيت خود، به خوبي درمي يابيم كه اين بزرگ مردان تا چه اندازه به اهميت خانواده  و تأثير غيرقابل ترديد آن برجامعه عنايت داشته اند.

البته ناگفته نماند، در سلامت يا فساد جامعه ، نقش ديگر كارگزاران اجتماعي مانند نهادهاي مذهبي و وسايل ارتباط جمعي را نمي توان ناديده گرفت . اما بنابر پژوهش هاي جامعه شناسان و روان شناسان اجتماعي ، در اين تأثير گذاري ، نهاد خانواده  درصد قابل توجهي را به خود اختصاص داده است كه آن را از ميان ديگر كارگزاران اجتماعي متمايز مي سازد.

بنابراين " براي تشكيل يك جامعه ي آرماني ، تأسيس خانواده هاي آرماني ضرورت دارد و خواستاران جامعه ي ايده آل ، بايد به تشكيل خانواده هاي ايده آل بپردازند.

ازدواج از ديدگاه آسيب شناسي اجتماعي اسلام

زمان پيدايش خانواده را بايد از همان آغاز خلقت انسان دانست؛ زيرا با آفرينش " آدم وحوا "،  درحقيقت اولين خانواده دو نفره پا به عرصه ي ظهور گذاشت و با گذر زمان و توليد و تكثير فرزندان ، توسعه يافت .

اگر چه براساس پژوهش هاي جامعه شناسان ، تشكيل خانواده در برخي از جانوران نيز وجود داشته است. ولي پايدارترين شكل خانواده مربوط به خانواده ي انساني است.

بنابراين ، خانواده اولين نهاد اجتماعي است كه درهمه ي جوامع بشري وجود داشته و از ديرباز مورد توجه انديشمندان و صاحب نظران علوم مختلف بوده است.

تعاريف گوناگوني كه از ديدگاه هاي مختلف درمورد خانواده ارائه شد ه است ، بيانگر اهميت اين نهاد مقدس اجتماعي است.

ازسوي ديگر، پاسخ گويي خانواده به قسمت عمده ي نيازهاي انسان، و كاركردهاي مهمي كه به عهده  دارد ؛ نشانگر نقش كليدي اين نهاد در جامعه است.

 

اهميت ازدواج جوانان از ديدگاه آسيب شناسي اجتماعي اسلام

اسلام از ابعاد گوناگوني به اين موضوع پرداخته و لزوم آن را در جامعه از ديدگاه هاي مختلفي مورد تأكيد قرار داده است. اهميت ازدواج از نظر گاه اجتماعي ، مهمترين موضوعي است كه در تعاليم آسماني اسلام به آن پرداخته شده است .

پيشوايان دين ، ازدواج را ضامن بقاي نسل انسان از راه مشروع مي دانند و به عنوان مهم ترين عامل امنيت عِرضي و عفت عمومي ، برآن  تاكيد دارند.

پيامبر گرامي اسلام – صلي الله عليه و آله – در زمينه ي ازدواج دختران جوان مي فرمايد :

و باز آن حضرت است كه مي فرمايد:

هرگاه خواستگاري براي دختر شما بيايد كه دين و اخلاق او را مي پسند يد، او را به همسري دخترتان برگزينيد و گرنه فتنه و تباهي بزرگي درزمين شكل مي گيرد".

ديده گاه آسيب شناسي اجتماعي اسلام بر اين نكته تأكيد دارد كه بيشترين مفاسد اجتماعي و اخلاقي در دوران تجرد افراد پديد مي آيد و بر همين اساس است كه رسول خدا صلي الله عليه و آله – بيشترين افراد جهنمي را بي همسران مي داند . زيرا آنها بيشتر از افراد همسردار مرتكب گناه ، ناپاكي و عصيان مي شوند.

اكنون جامعه شناسان پس از گذشت قرن ها از پيدا يش اسلام ، آنچه را كه پيام آورخدا به انسان ها هشيار داده بود، با تجربه و آمار و ارقام ؛  دريافته اند. بنا بر يافته هاي عيني جامعه شناسان و آسيب شناسان اجتماعي ، درصد زيادي از بزهكاري ، درسنين حدود 15 تا 25 سال ، ( يعني سنين طبيعي ازدواج ) اتفاق مي افتد. همچنين در اين سنين ، انحراف جنسي كه اغلب با اختلا ل شخصيتي نيز همراه است ، در ميان جوانان ظهور پيدا مي كند. لذا ازدواج از ديدگاه جامعه شناسان و روان شناسان بهترين راه براي ايجاد يك زندگي مشترك ، تخليه ي مشروع جنسي و جلوگيري از بزهكاري و انحراف است و اين همان چيزي است كه اسلام بيش از چهارده قرن پيش برآن تأكيد كرده است.

ازدواج عامل استقلا ل اقتصادي جوان

ازدواج از آن جهت كه باعث استقلا ل اقتصادي دختر و پسر جوان مي گردد  نيز داراي اهميت است. زيرا دو جوان با ازدواج با يكديگر، درحقيقت در پي تشكيل يك خانواده ي مستقل هستند ، و خانواده ي جديد ،  درآمدي مستقل مي طلبد كه با آن خود را از ديگران بي نياز كند. همين استقلا ل اقتصادي است كه به مرد جوان  تحرك بيشتري مي بخشد تا زندگي خود را تأمين سازد ؛ اين چنين مردي است كه اسلام  او را چون سربازي درجبهه مي داند كه در راه خدا مي جنگد . از اين نظرگاه ، اسلام توسعه ي اقتصادي خانواده را يكي از اثرات مهم ازدواج مي داند و تأكيد مي كند كه درصورت عدم استطاعت مالي زن و مرد براي ازدواج، خداوند آنان را از فضل و رحمت خود بي نياز مي سازد. زيرا انسان بعد از ازدواج ، خود را شديد اً مسئول حفظ همسر و آبروي خانواده و تأمين نيازهاي زندگي مي داند؛ به همين دليل تمام ابتكار ، استعداد وتوان خود را به كار مي گيرد و در حفظ  درآمدهاي خود و صرفه جويي در آن تلاش مي كند و در مدت كوتاهي مي تواند بر فقر چيره گردد.

 

بي جهت نيست كه امام صادق – عليه السلام – مي فرمايد :

" رزق و روزي ، همراه همسر و فرزندان است".

در روايتي ديگر چنين آمده است:

" مردي خدمت پيامبر گرامي اسلام – صلي الله عليه و آله – رسيد و از تهي دستي و نيازمندي شكايت كرد ؛ پيامبر- صلي الله عليه وآله – فرمود : ازدواج كن " ؛ او نيز ازدواج كرد و از نظر اقتصادي ، در كار او گشايش پيدا شد".

جامعه شناسي امروز نيز، بر خلاف پيشينيان كه خانواده را قبل از هر چيز يك سازمان اقتصادي مي دانستند، خانواده را نهادي مي داند كه كاركردهاي متفاوتي را بر عهده دارد؛ يكي از اين كاركردها ،  كار كرد اقتصاد ي و برطرف كردن نيازهاي مادي است . اگر چه برخي از اقتصاد دانان امروز،  پا را از اين نيز فراتر نهاده ، ازدواج را يك شركت و بنگاه اقتصاد ي مي دانند.

" ديويد فريدمن" يكي از اين افراد است ،  او در تعريف اقتصادي ازدواج مي نويسد:

"ازدواج يك بنگاه اقتصادي است، توافقي است ميان يك زن و يك شوهر، تا در، درآمد يكديگر ، مسكن و التذاذ جسمي سهيم باشند و فعاليت هاي توليدي مانند طبخ غذا ، نظافت منزل ، شستن ظروف و تربيت  فرزندان در يكجا متمركز گردد.

از اين ديد، انگيزه ي ازدواج ، وجود صرفه جويي هاي مبتني برمقياس توليد است . علاوه برآن براي تشكيل خانواده از اصل تقسيم كار استفاده شده است. بنابراين مي توان گفت كه ازدواج نوعي ويژه از بنگاه اقتصادي دو نفره است ".

ديدگاه اسلام دراين مورد ، ديدگاهي كاملاً متفاوت است . زيرا تشكيل خانواده در اسلام امري مقدس و معنوي است و نمي توان آن را با ابزار هاي تحليلي اقتصادي  و تئوري هاي مادي تفسير كرد.

اگر چه با تشكيل خانواده ، زن و مرد به طور طبيعي در درآمد ، مسكن و... با يكديگر شراكت دارند و ازدواج موجب صرفه جويي و پايين آمدن سرانه ي هزينه ي زندگي مي گردد ولي مبناي ازدواج دراسلام بر اين گونه امورنيست و در حقوق قانوني و شرعي خانواده از چيزي به عنوان اصل تقسيم كار، سخني به ميان نيامده است. زيرا اسلام هرگز مسئوليت كارهاي منزل را به عهده ي زن نگذاشته و حتي از نظر حقوق قانوني ، زن علاوه بر دريافت نفقه ،  حق مطالبه ي وجه ، براي شيردادن كودك و انجام كارهاي منزل دارد. ولي با اين حال بر اساس موازين اخلاقي و انساني از او مي خواهد كه درخدمت رفاه شوهر و فرزندان باشد و به همين خاطر است كه پيامبر گرامي اسلام – صلي الله عليه وآله – مي فرمايد:

" جهاد زنان ، نيكوهمسرداري كردن است ".

 

 

نقش ازدواج در بهداشت رواني و ضرورت مشاوره در ازدواج

از نظر بهداشت رواني، افرادي كه درازدواج خود موفق بوده اند كمتر دچار بيماريهاي رواني مي شوند.بنابراين ازدواج مي تواند عامل مهمي براي پرهيز از خطا و سببي براي سلامت تن و روان باشد به طوري كه در بين كساني كه به بيمارستانهاي روانپزشكي مراجعه مي كنند افراد مجرد بيشتر به چشم مي خورند(سيدفاطمي، 1378)

افراد مجرد، زنان بيوه و كساني كه متاركه كرده اند در مقايسه با اشخاص متاهل بيشتر دچار مرگ و ميرهاي زودرس مي شوند و اين موضوع در مورد كليه ملل و در تمام ساختارهاي اجتماعي صادق است.اين اظهارنظرها دلالت بر آن دارد كه ازدواج و تاهل اثر مهمي بر وضع رواني و سبك زندگي انسان دارد و افراد متاهل در مقايسه با افراد مجرد از تعادل رواني بالاتري برخوردار هستند (يزداني، 1378). همچنين تحقيقات نشان داده است كه ميزان افسردگي افراد مجرد بيشتر از افراد متاهل است(فرهادي، 1378)

خصوصيات ازدواج موفق:

همانطور كه ذكر شد، ازدواج بر سلامت رواني افراد در كليه ملل و جوامع با هر ساختاري تاثير مثبتي دارد ولي نه هر ازدواجي ، بلكه همچنان تاكيد شد ازدواجي كه با موفقيت همراه باشد.